Minimuzeum Kina
Ewolucja filmu
Pierwsza część ekspozycji poświęcona jest ewolucji filmu i sposobom wyświetlania obrazu. Można tu prześledzić rozwój technologii filmowej na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci. Ekspozycja prezentuje urządzenia i nośniki pochodzące z trzech okresów: lat 70. i 80., lat 90. oraz czasów współczesnych.
Ta część wystawy pokazuje również rozwój filmu animowanego. Można zobaczyć, jak na przestrzeni lat zmieniały się obraz, dźwięk i technika tworzenia animacji – od tradycyjnych rysunków po techniki cyfrowe.
Jednym z prezentowanych przykładów są przygody Myszki Miki Walta Disneya. Ekspozycja pozwala prześledzić, jak zmieniała się ta popularna postać animowana na przestrzeni lat.
Magazyn danych
Ta część ekspozycji przedstawia nośniki, na których przez lata zapisywano i przechowywano filmy oraz urządzenia wykorzystywane do ich odtwarzania i projekcji.
Taśmy filmowe
Jednym z najważniejszych historycznych nośników jest taśma filmowa 35 mm. Ten format zapewniał bardzo dobrą jakość obrazu i przez wiele lat był podstawowym nośnikiem wykorzystywanym w kinach.
Na taśmie filmowej obraz zapisywany jest w postaci pojedynczych klatek, czyli kadrów. Podczas projekcji kolejne klatki przesuwają się przez projektor z odpowiednią prędkością, tworząc wrażenie ruchu.
Na wystawie można również zobaczyć taśmy 16 mm i 8 mm. Oferowały one niższą jakość obrazu, ale były znacznie bardziej dostępne. Szczególnie format 8 mm znalazł zastosowanie w filmie amatorskim.
VHS
Kolejnym ważnym nośnikiem jest kaseta VHS (Video Home System), szczególnie popularna w latach 80. i 90. XX wieku. Technologia VHS umożliwiła łatwe nagrywanie, przechowywanie i odtwarzanie filmów w warunkach domowych. Dzięki niższej cenie i większej dostępności kasety wideo stały się popularną alternatywą dla taśmy filmowej.
Na ekspozycji można również zobaczyć płyty wideo, czyli jeden z pierwszych rodzajów optycznych nośników obrazu. Były większe od współczesnych płyt CD i umożliwiały zapis filmu w formie cyfrowej. Z czasem zostały wyparte przez nowsze technologie, między innymi DVD.
Zapis cyfrowy
Rozwój technologii cyfrowej przyniósł kolejne sposoby zapisu i odtwarzania filmów.
VCD (Video CD) umożliwiało zapis materiału audio-wideo na płycie kompaktowej. Następnie dużą popularność zdobyło DVD (Digital Versatile Disc) – optyczny nośnik danych o większej pojemności niż standardowa płyta CD.
Kolejnym etapem rozwoju były płyty Blu-ray, które zapewniały wyższą jakość obrazu i większą pojemność niż DVD. Do zapisu danych wykorzystywany jest w nich niebieski laser, który pozwala na zapis informacji z większą gęstością.
Współcześnie filmy mogą być przechowywane również na innych nośnikach cyfrowych, takich jak dyski twarde, pendrive’y czy karty pamięci SD. Coraz częściej nie korzystamy jednak z fizycznych nośników – filmy oglądamy za pośrednictwem internetu i usług streamingowych.
Kinooperator
Historia kina zaczęła się pod koniec XIX wieku. Za jednych z najważniejszych pionierów kinematografii uznaje się braci Augusta i Louisa Lumière. 28 grudnia 1895 roku zorganizowali oni w Paryżu pierwszy publiczny pokaz filmowy. Wśród prezentowanych materiałów znalazł się między innymi film dokumentalny Wyjście robotników z fabryki.
Film szybko stał się popularną formą rozrywki. Przez wiele lat, aby obejrzeć film, trzeba było udać się do kina. Za jego wyświetlenie odpowiadał kinooperator – osoba obsługująca projektory i dbająca o prawidłowy przebieg projekcji.
Na początku projekcję obsługiwał jeden projektor. Z czasem w kinach wykorzystywano dwa, a nawet trzy projektory. Operator przełączał je między sobą po zakończeniu kolejnych rolek filmu. Cały film mógł składać się nawet z kilkunastu rolek.
Projektor Prexer 722
Prezentowany na wystawie projektor Prexer 722 został wyprodukowany przez Łódzkie Zakłady Kinotechniczne.
Źródłem światła jest w nim lampa ksenonowa, której światło odbija się od specjalnie zaprojektowanego zwierciadła. Tego typu projektory były szczególnie popularne w kinach w latach 70. i 80. XX wieku.
Wiele urządzeń tego rodzaju nie zachowało się do naszych czasów. Prezentowane w Minimuzeum Kina projektory przetrwały i nadal są sprawne.
Ich zachowanie jest związane między innymi z pracą dwóch kinooperatorów związanych z naszym ośrodkiem kultury:
Rudolf Długajczyk
1996–2007, MOKiS
Jan Ziemba
1982–1988 oraz 2003–2016, MCK i MOKiS
Praca kinooperatora
Praca kinooperatora wymagała wiedzy technicznej i dużej uwagi.
Przed rozpoczęciem projekcji operator nawijał taśmę na odpowiednie elementy projektora, w tym wałki perforowane i gładkie. Następnie ustawiał właściwy format filmu oraz dobierał odpowiedni obiektyw.
Podczas projekcji kontrolował obraz i dźwięk. Po zakończeniu jednej rolki przełączał projektor na kolejną. Zużytą rolkę trzeba było następnie przewinąć na specjalnej przewijarce, aby przygotować ją do następnego seansu.
Zdarzało się również, że taśma filmowa pękała. Operator musiał wtedy połączyć jej końce za pomocą specjalnej sklejarki.
Źródła światła w projektorach
Współczesne projektory wykorzystują między innymi lampy ksenonowe. Są one wydajne, ale podczas pracy wytwarzają dużo ciepła i intensywne światło.
We wczesnych projektorach stosowano elektrody węglowe. Były one źródłem silnego światła, ale ich używanie wiązało się z większym ryzykiem. W połączeniu z łatwopalną taśmą nitrocelulozową mogły prowadzić do pożarów.
Fotografia tradycyjna
Historia fotografii sięga XIX wieku. Jednym z jej pionierów był francuski wynalazca Joseph Nicéphore Niépce, który w 1826 roku wykonał jedno z pierwszych trwałych zdjęć.
Przez kolejne dziesięciolecia fotografia rozwijała się i stała się popularnym hobby. Dziś zdjęcie możemy zrobić niemal w każdej chwili za pomocą telefonu. Dawniej wykonanie fotografii wymagało specjalistycznego sprzętu, materiałów fotograficznych oraz odpowiednich warunków.
W Minimuzeum Kina można zobaczyć, jak wyglądała praca fotografa przed erą fotografii cyfrowej. W specjalnie przygotowanej ciemni fotograficznej można poznać sprzęt i procesy wykorzystywane przez fotografów w XIX i XX wieku.
To miejsce pokazuje, ile czasu, wiedzy i pracy wymagało kiedyś wykonanie oraz wywołanie fotografii.